AMETIST, dragi kamen, simbol težnje za otrežnjenjem, ime je i jedne grupe umetnika koji danas slikaju tehnikom mozaika, grupe koja je nastala prve godine XXI veka u Beogradu. Smisao njihovog okupljanja jeste afirmacija ove drevne tehnike.

Oliver Tomić, istoričar umetnosti
MOZAICI

U Srbiji su se pojavili tessellatores ili musivarii, muzama nadahnuti majstori koji kamenim kockicama ukrašavaju naš spoljašnji svet, stavljajući nam na uvid svoj lični, unutrašnji svet. No, ma koliko osobeno bilo, stvaralaštvo Borislava Nježića, Snežane Marinković, Petra Vujoševića i Olivere Gavrić Pavić sadrži i iznosi, kako kolektivno pamćenje velikih prethodnika iz starine, tako i opšta svojstva, kojima se drevna tehnika mozaika tiho i stameno obraća čovečanstvu već više milenija. Sos, Protazije, Ant, Aspazije, Mon i Bodenije, ali i Čimabue i Jakopo Toriti neizbežno govore iz nezaborava kroz delo savremenih srpskih mozaičara, kao što ono samo po sebi podrazumeva slojeve starog zanata: statumen, rudus i nucleus. Od silnih tehnika na raspolaganju, oni su se opredelili za opus tessellatum, od kraja IV veka i svetog Avgustina nazvan opus musivum. Ali, sem tih opštih odlika, postoji poseban razlog za procvat mozaika u srpskim zemljama, možda manje poznat i vidljiv nego kada su u pitanju dela fresko - ikonopisaca, koja su krajem XX stoleća, kao dugo zadržavana bujica, preplavila našu otadžbinu, obnavljajući zaveštanje Nemanjića. Razlog je taj, što je ovaj prostor bio vojni i politički centar, ali i poprište silne duhovne i umetničke borbe poznopaganskog i ranohrišćanskog sveta, jer je baš tu rođena i većina careva od Galerija i Konstantina do Justinijana. Od Gamzigrada kod Zaječara do Caričinog grada kod Leskovca, od Medijane kod Niša do Risna u Boki Kotorskoj, naša je zemlja bila prekrivena vrhunskim mozaicima nastalim u periodu od III do VI veka. Samim tim, savremeni srpski mozaičari postali su baštinici figuralnog i apstraktnog stvaralaštva u toj tehnici čitave Rimske imperije, gde se remek-dela mogu naći od Meride u Španiji do Antiohije u Siriji, od Kartagine u Africi do Dorseta u Britaniji, sa centrima u Rimu i Ostiji, potom u Trijeru i Carigradu. Rimsko carstvo bilo je pokriveno tolikim mozaicima da bi, povezani u celinu, zauzimali površinu jedne omanje evropske države. Nažalost, očuvan je samo mali deo tog blaga, većinom podnih mozaika, među kojima su neki prava remek-dela svetske baštine. Zidni mozaici, poput onih u Raveni, Rimu, Milanu, Solunu i Carigradu, mahom potiču iz hrišćanskog razdoblja (IV-XV veka) i nadahnuće koje neki savremeni autori iz njih dobijaju premošćuje prazninu koja u samoj srednjovekovnoj Srbiji postoji kada se o mozaicima radi. A povodom tzv. "apstrakcije" u savremenom mozaiku ili "ornamentu" u savremenom tumačenju antičkog mozaika, mora se istaći da drevni pogled na svet nije poznavao ništa slično pukoj dekoraciji, pa su spirale, meandri, svastike, lavirinti, koncentrični krugovi i kvadrati bili ispunjeni dubokim simboličnim značenjem čije tumačenje već zaprema tomove knjiga velikih imena nauke XIX i XX veka. Razjasniti motive, namere i ciljeve savremenih srpskih mozaičara je zadatak koji tek predstoji, a ključ za njihovo razumevanje nagovešten je samim imenom grupe: "Ametist". Reč potiče iz starogrčkog gde "ametusios" znači: "koji nije pijan", što ukazuje na trezvenost, umerenost, kao i na ljubičastu boju, čije će se simbolično značenje u srednjem veku veoma produbiti. Trezvenost svakako jeste potrebna kada se radi u ovoj tehnici, ali tim je veći podvig osobena vrsta ekspresionizma, katkad na granici nečeg što podseća na "gestualno slikarstvo" XX veka. Prethodnici u toj izražajnosti mogu biti mozaici Santa Marije Mađore u Rimu (u pogledu poteza) i Svetog Đorđa u Solunu (u pogledu kolorita). Baš takvu ekspresiju možemo naći na delima grupe "Ametist" naporedo sa strpljenjem bića okeanskih dubina i minerala, koji su u stanju da decenijama i vekovima dovršavaju svoj oblik.