Franc Obal
Deceniju i po kasnije
Murska Sobota, 10. mart 2004.
Izložbe slikara Nikolaja Beera, Sandija Červeka, Marjana Gumilara, Zdenka Huzjana i Franca Mesariča - prva koju sam priredio 1987. i druga, deset godina kasnije, 1997, obe u Galeriji Murska Sobota - izazvale su poprilično interesovanja slovenačke i inostrane likovne kritike, kao i domaće javnosti. Tim izložbama želeo sam da predstavim one savremene slovenačke slikare koji su, uprkos deklarisanoj nadmoći nove slike i likovne transavangarde osamdesetih godina dvadesetog veka, istrajavali na polazištima visokog modernizma, sačuvavši sopstveni jezik povezan sa karakteristikama severnoevropskog slikarstva - prvenstveno za osecaj skučenosti i teskobnog raspoloženja, za ekspresivnu dramatičnost i liričnost, te za racionalno izvedenu konstrukciju polja slike. Ovi likovni elementi odvajaju ih od drugih slovenačkih slikara, posebno od protagonista takozvanog >slikarstva radosnog Mediterana<.
Nikolaj Beer je jedan od najkarakterističnijih savremenih slikara koji je svoje rodno Goričko, i nestajuci predeo Kukeč, mistifikovao do krajnjih granica unutrašnjeg osećanja egzaltacije vidljivog sveta. Figure, predmeti, pojave, karakterisitke i specifičnosti predmetnog sveta se kroz Beerovu simboliku bojene materije transformišu u čulno saznajan svet preoblikovan u ekspresionističku formu prepoznatljivih elementarnih oblika koji uznemiravaju našu maštu upisujući u nju ideju o njihovim duhovnim značenjima. Beer se vratio figuralnom slikarstvu i analitički - prefinjenom gradacijom materijalizovanih nanosa pigmenta boje - stvara ekspresivne slike mitoloških bića i običnih smrtnika.
Slikarstvo Sandija Červeka razvilo se iz osećaja egzistencijaIne skučenosti i zarobljenosti u prostoru i vremenu. Postepeno apstrahovanje predmetnog sveta svelo je njegov slikarski izraz na elementarne strukture linija kodifikovanih u nosioce slikovnog polja. Utisnuti, ugrebani brazdasti nanosi crne boje trag su slikarevog fizičkog i duhovnog ulaska i utapanja u sliku. Prelaz iz egzistencijalne zatvorenosti u otvoren meditativni svet, prepoznatljiv u dijalogu između tame i svetlosti, učinio je da je transcedentalna priroda Červekove apstrahovane predmetnosti postala uslovljena optičkim i kinetičkim zakonima statike i kretanjem realnih energija telesnosti u kosmičkom prostoru. U tom prostoru materiju razumemo kao fizički neuništivu, pratimo prelaze iz materijalne u nematerijalne forme duhovnog stanja, u zgusnute supstance tišine, reda, večnog pokreta i postojanja. Za Červeka je i danas aktuelna skoncentrisanost na traženje krajnjih granica strukturalizacije i prostornog delovanja slikovne površine.
I pored vezanosti Marjana Gumilara za istraživanja ambijentalnosti boravištnog prostora te unutrašnjih i spoljnih promenljivih prostornih činilaca, njegovo slikarstvo je sačuvalo prepoznatljive apstraktne geometrizirane forme iz same prirode sveta. Vertikalnim i horizontalnim odsečcima, ili samo horizontalnim slikama ravničarskog pejzaža, pridružila se i okrugla forma. Uočili smo ta svetlosna jezgra kao delove celine i u ranijim slikama, ali je sada njihova okrugla forma postala glavni element prostora homogenizovanog u slojevitost nosioca slikovnog izraza i prepoznatljivog po dihotomiji tvrdo - meko, dubinsko - plošno, prozirno - neprozirno.
Poslednja faza u slikarstvu Zdenka Huzjana iznova je povezana sa panonskim pejzažom, prepoznatljivom bezgraničnošću i očaravajućom tišinom prigušenog kolorita zemlje. Figura, oslobođena telesnosti, uključena je u sliku kao figuralni crtez i postaje ponovo nosilac različitih značenja. Slikareva poetička i duhovna pozornica slivena je sa njegovom unutrašnjom ranjivošću. lntrovertirana u dubine telesnosti, začeća i postojanja, slika se preliva i pretvara u tragove reminiscentnih zapisa postojećih oduhovljenih poznatih Ijudi, živih ili umrlih, znanaca, likova iz detinjstva...
Geometrizirane slike Franca Mesariča, sa motivima otuđene urbane arhitekture, nastale početkom sedamdesetih godina dvadesetog veka, prve su unele u uži, slovenački, i širi prostor bivše Jugoslavije lični izraz radikalnog ili magičnog realizma. Formulacija je vezana za nov duhovni i emotivni prostor koji gledaocu posreduje slikarevu misao, ideju, preko konstruisane likovne situacije a ne opisom same emocije. Vezanost za slikarstvo u kojem teži opredmećivanju svojih ideja, vezanost za sam život, povezuje Mesarič u nove prostorno-konstruktivne, misaono-konceptualne i slikarsko-ekspresivne likovne izraze. Meditativna produhovljenost panonskog pejzaža i apstraktna vizija sveta uhvaćena u konstruisana šarena tela, u slikarevoj mašti su jasna predstava neke druge, duhovne realnosti i postojeće konstrukcije u prirodi koju on savladava razumom i intuicijom.
Danas, među pregledima savremene slovenačke likovne umetnosti, ne postoji ni jedna ozbiljna studija koja ne uzima u obzir domete apstraktnog slikarstva Marjana Gumilara i Sandija Červeka. Zdenko Huzjan je vec odavno obezbedio sebi mesto u figurativnom slikarstvu Siovenije. Slikarstvo Nikolaja Beera je ontoloski primer novog ekspresionističkog slikarskog izraza. Francu Mesariču pripada počasno mesto među slikarima takozvanog novog, radikalnog, fotografskog ili magičnog realizma u Sloveniji i prostoru bivse Jugoslavije. Iskustva i ideje povezane sa životom on i danas oblikuje u, za njega karakterističnoj, konstruktivističkoj formi.