Istorijat tradicionalnih izlozbi

Godine 1928, 23. decembra, otvoren je Umetnički paviljon "Cvijeta Zuzorić" Prvom jesenjom izložbom koja je "prikazala jednu fizionomiju beogradske umetnosti koja dotle nije bila poznata". Izgradnjom Umetničkog paviljona "Cvijeta Zuzorić" stvorena je mogućnost sistematskog prezentovanja naše , a i strane, likovne umetnosti, kao i organizovanja velikih retrospektivnih izložbi.

U maju 1929. godine održana je prva Prva prolećna izložba koja je "postala jedan značajan izraz jugoslovenske kulture i umetnosti". Učestvovalo je 97 slikara, 9 vajara, 7 arhitekata sa 225 radova. Pored izlagača iz Srbije bio je i veliki broj umetnika iz Hrvatske, Slovenije i Bosne. Nije na odmet pomenuti i da je, prilikom posete izložbi, kralj Aleksandar, u društvu kneza Pavla, otkupio 35 radova za sumu od 335.000 dinara.

Likovna kritika je pratila i umela da zapazi neka obeležja koja su se ocrtavala kao odjek tadašnjeg vremena. Tekstove su pisali uglavnom sami umetnici, književnici i novinari ali je činjenica da su izložbe redovno praćene, sa neretko polemičkim stavovima. Tako o Prvoj prolećnoj izložbi piše Les Nouveles Yugoslave, 11. maja 1929. godine: "Ne može se reći da je Prolećni salon u svom prvom pokušaju uspeo da okupi onaj broj dela na osnovu kojih bi se mogla steći tacna ideja o jugoslovenskoj modernoj umetnosti... Ali, ipak, izložena dela mogi u izvesnoj meri da obeleže rezultate stečene u razvoju naše likovne umetnosti i da nagoveste puteve kojima se ova umetnost uputila".

Prezentacijom u novom i prostranom Paviljonu, koji je ostavljao monumentalan utisak i izgledao ogroman, na Prvoj prolećnoj izložbi, kao i na sledećim, ilustrovana je fizionomija jugoslovenske umetnosti koja do tada nije bila moguća za prikazivanje, i na odredjeni način nastavila se ideja jugoslovenskih umetničkih izložbi. Udruženje prijatelja umetnosti "Cvijeta Zuzorić" je od prve izložbe 1929. godine, do dvanaeste 1940. godine redovno organizovalo u maju mesecu prolećne izložbe jugoslovenskih umetnika.

Jugoslovenske umetničke izložbe su one likovne smotre koje su umetnici ostvarili od 1904. do 1927. godine. Održano je 6 izložbi: prva u Beogradu, druga u Sofiji, 1906, treća u Zagrebu , 1908, četvrta u Beogradu,1912, peta takodje u Beogradu, 1922, šesta 1927. u Novom Sadu.

Raznovrsni sadržaji kulturnih dogadjaja i velikih umetničkih manifestacija čine istoriju jugoslovenskog likovnog stvaralaštva. Na izložbama jugoslovenskih likovnih umetnika koje je Udruženje prijatelja umetnosti "Cvijeta Zuzorić" kao redovne prolećne izložbe sve do početka II svetskog rata organizovalo, učestvovao je veliki broj umetnika, a izloženo je više hiljada radova, slika, skulptura, crteža, grafičkih listova, planova arhitekture. Potpuna rekonstrukcija ovog umetničkog stvaralaštva danas nije moguća ili je moguća samo delimično. Obimni likovni fondovi koji su proredjeni iz objektivnih razloga, čime su doprineli ratovi i razaranja, dospeli su do nas u nepotpunom stanju.

Druga prolećna izložba održana je u maju i junu 1930. godine. Učestvovala su 95 umetnika sa 243 rada. Od 16 vajara , pomenućemo samo Augustinčića, Dolinara, Meštrovića, Kerdića, France Kralja, Kršinića, Frangeš-Mihanovića, Palavičinija, Sretena Stojanovića.

Treća prolećna izložba od 3. do 31. maja 1931. godine, pod visokim pokroviteljstvom kneza Pavla imala je 104 učesnika, 272 rada sa znatnim brojem slikara i vajara iz Ljubljane i Zagreba. Na izložbi je prodto 68 radova za 197.480 dinara. Knez Pavle, kasnije od 1935. godine namesnik, bio je "visoki pokrovitelj" svih prolećnih izložbi od 1931. do 1940. godine.

Četvrta prolećna izložba otvorena je 8. maja 1932. godine.
Posetivši izlobu kralj Aleksandar je otkupio 17 umetničkih dela. Maja meseca 1933. godine Petu prolećnu izložbu otvorio je knez Pavle , a kralj Aleksandar je prilikom posete otkupio 14 radova za 80.000 dinara. Prodata je još 25 dela. Godine 1934, maja meseca, otvorena je Šesta prolećna izložba. Kralj koji je posetio izložbu otkupio je 23 rada za 124.000 dinara, predsednik senata 3 rada, predsednik Skupštine 4, Ministarstvo prosvete 8, a direktor Pariskog muzeja jedan rad.

Sedma prolećna izložba održana je takodje, u uobičajenom terminu, maja meseca 1935. godine. za Osmu od 10. maja do 4. juna 1936. i Devetu od 16. maja do 6. juna 1937. godine štampani su znatno bogatiji katalozi sa reprodukcijama radova.

Jubilarna Deseta prolećna izložba od 15. maja do 20. juna 1938. godine dobila je, za ono vreme, veoma imformatvan katalog sa fotografijama autora i reprodukcijama dela. Stodvadeset autora izložilo je 285. radova. Članovi Ocenjivačkog suda bili su: Zora Petrović, Jovan Bijelić, Sreten Stojanović, Ivan Radović i Petar Lubarda. Otkup nije bio zanemarljiv, posebno kneza Pavla, Senata i Beogradske berze.

U osvrtu na Jedanaestu prolećnu izložbu Pjer Križanić u "Politici" od 20. maja 1939. godine piše:"Umetnicki ?ivot u prestonici razvija se vrlo ?ivim tempom...Medju najznačajnije periodične umetničke manifestacije spadaju Prolećne izložbe koje se svake godine u ovo doba priredjuju. One su značajne po tome što učešćem umetnika iz cele zemlje , iz naša tri kulturna centra, pružaju preglednu sliku našeg umetničkog stvaranja. U ovoj, kao i predhodnim prolećnim izložbama , vidimo dela najrazličitijih umetničkih temperamenata, shvatanja i individualnosti".

Dvanaesta i poslednja prolećna izložba do II svetskog rata, održana je od 13. maja do 8. juna 1940. godine.

Posle II svetskog rata organizovan je u Beogradu Trijenale jugoslovenskih likovnih umetnika, možda kao daleka reminiscencija i podsećanje na svoje uzore- prolećne izložbe jugoslovenskih umetnika. A u našem bogatom i složenom razvoju umetničkog života , Umetnički paviljon "Cvijeta Zuzorić" je "zadovoljio najglavnije potrebe". Omogućio je da se u poredjenju sa ranijim godinama razvije intezivnija i brojnija izložbena aktivnot i umetnički život u celini.

Zato, čini se, da prolećne izložbe jugoslovenskih umetnika predstavljaju u istoriji likovnih umetnosti ovoga podružja raskrsncu sa koje su krenuli i pokrenuli se svi tokovi koji su usmerili umetnički razvoj u sledećem periodu ka uzbudljivim otkrićima i usponu savremenog likovnog stvaralaštva.

Momčilo Pavlović
Beograd, maj 2002.

	ISTORIJAT TRADICIONALNIH IZLOŽBI
		Godine 1928, 23. decembra, otvoren je Umetnički paviljon "Cvijeta Zuzorić" Prvom jesenjom izložbom koja je "prikazala jednu fizionomiju beogradske umetnosti koja dotle nije bila poznata". Izgradnjom Umetničkog paviljona "Cvijeta Zuzorić" stvorena je mogućnost sistematskog prezentovanja naše , a i strane, likovne umetnosti, kao i organizovanja velikih retrospektivnih izložbi. U maju 1929. godine održana je prva Prva prolećna izložba koja je "postala jedan značajan izraz jugoslovenske kulture i umetnosti". Učestvovalo je 97 slikara, 9 vajara, 7 arhitekata sa 225 radova. Pored izlagača iz Srbije bio je i veliki broj umetnika iz Hrvatske, Slovenije i Bosne. Nije na odmet pomenuti i da je, prilikom posete izložbi, kralj Aleksandar, u društvu kneza Pavla, otkupio 35 radova za sumu od 335.000 dinara. Likovna kritika je pratila i umela da zapazi neka obeležja koja su se ocrtavala kao odjek tadašnjeg vremena. Tekstove su pisali uglavnom sami umetnici, književnici i novinari ali je činjenica da su izložbe redovno praćene, sa neretko polemičkim stavovima. Tako o Prvoj prolećnoj izložbi piše Les Nouveles Yugoslave, 11. maja 1929. godine: "Ne može se reći da je Prolećni salon u svom prvom pokušaju uspeo da okupi onaj broj dela na osnovu kojih bi se mogla steći tacna ideja o jugoslovenskoj modernoj umetnosti... Ali, ipak, izložena dela mogi u izvesnoj meri da obeleže rezultate stečene u razvoju naše likovne umetnosti i da nagoveste puteve kojima se ova umetnost uputila". Prezentacijom u novom i prostranom Paviljonu, koji je ostavljao monumentalan utisak i izgledao ogroman, na Prvoj prolećnoj izložbi, kao i na sledećim, ilustrovana je fizionomija jugoslovenske umetnosti koja do tada nije bila moguća za prikazivanje, i na odredjeni način nastavila se ideja jugoslovenskih umetničkih izložbi. Udruženje prijatelja umetnosti "Cvijeta Zuzorić" je od prve izložbe 1929. godine, do dvanaeste 1940. godine redovno organizovalo u maju mesecu prolećne izložbe jugoslovenskih umetnika. Jugoslovenske umetničke izložbe su one likovne smotre koje su umetnici ostvarili od 1904. do 1927. godine. Održano je 6 izložbi: prva u Beogradu, druga u Sofiji, 1906, treća u Zagrebu , 1908, četvrta u Beogradu,1912, peta takodje u Beogradu, 1922, šesta 1927. u Novom Sadu. Raznovrsni sadržaji kulturnih dogadjaja i velikih umetničkih manifestacija čine istoriju jugoslovenskog likovnog stvaralaštva. Na izložbama jugoslovenskih likovnih umetnika koje je Udruženje prijatelja umetnosti "Cvijeta Zuzorić" kao redovne prolećne izložbe sve do početka II svetskog rata organizovalo, učestvovao je veliki broj umetnika, a izloženo je više hiljada radova, slika, skulptura, crteža, grafičkih listova, planova arhitekture. Potpuna rekonstrukcija ovog umetničkog stvaralaštva danas nije moguća ili je moguća samo delimično. Obimni likovni fondovi koji su proredjeni iz objektivnih razloga, čime su doprineli ratovi i razaranja, dospeli su do nas u nepotpunom stanju. *Druga prolećna izložba* održana je u maju i junu 1930. godine. Učestvovala su 95 umetnika sa 243 rada. Od 16 vajara , pomenućemo samo Augustinčića, Dolinara, Meštrovića, Kerdića, France Kralja, Kršinića, Frangeš-Mihanovića, Palavičinija, Sretena Stojanovića. Treća prolećna izložba od 3. do 31. maja 1931. godine, pod visokim pokroviteljstvom kneza Pavla imala je 104 učesnika, 272 rada sa znatnim brojem slikara i vajara iz Ljubljane i Zagreba. Na izložbi je prodto 68 radova za 197.480 dinara. Knez Pavle, kasnije od 1935. godine namesnik, bio je "visoki pokrovitelj" svih prolećnih izložbi od 1931. do 1940. godine. Četvrta prolećna izložba otvorena je 8. maja 1932. godine. Posetivši izlobu kralj Aleksandar je otkupio 17 umetničkih dela. Maja meseca 1933. godine Petu prolećnu izložbu otvorio je knez Pavle , a kralj Aleksandar je prilikom posete otkupio 14 radova za 80.000 dinara. Prodata je još 25 dela. Godine 1934, maja meseca, otvorena je Šesta prolećna izložba. Kralj koji je posetio izložbu otkupio je 23 rada za 124.000 dinara, predsednik senata 3 rada, predsednik Skupštine 4, Ministarstvo prosvete 8, a direktor Pariskog muzeja jedan rad. Sedma prolećna izložba održana je takodje, u uobičajenom terminu, maja meseca 1935. godine. za Osmu od 10. maja do 4. juna 1936. i Devetu od 16. maja do 6. juna 1937. godine štampani su znatno bogatiji katalozi sa reprodukcijama radova. Jubilarna Deseta prolećna izložba od 15. maja do 20. juna 1938. godine dobila je, za ono vreme, veoma imformatvan katalog sa fotografijama autora i reprodukcijama dela. Stodvadeset autora izložilo je 285. radova. Članovi Ocenjivačkog suda bili su: Zora Petrović, Jovan Bijelić, Sreten Stojanović, Ivan Radović i Petar Lubarda. Otkup nije bio zanemarljiv, posebno kneza Pavla, Senata i Beogradske berze. U osvrtu na Jedanaestu prolećnu izložbu Pjer Križanić u "Politici" od 20. maja 1939. godine piše:"Umetnicki ?ivot u prestonici razvija se vrlo ?ivim tempom...Medju najznačajnije periodične umetničke manifestacije spadaju Prolećne izložbe koje se svake godine u ovo doba priredjuju. One su značajne po tome što učešćem umetnika iz cele zemlje , iz naša tri kulturna centra, pružaju preglednu sliku našeg umetničkog stvaranja. U ovoj, kao i predhodnim prolećnim izložbama , vidimo dela najrazličitijih umetničkih temperamenata, shvatanja i individualnosti". Dvanaesta i poslednja prolećna izložba do II svetskog rata, održana je od 13. maja do 8. juna 1940. godine. Posle II svetskog rata organizovan je u Beogradu Trijenale jugoslovenskih likovnih umetnika, možda kao daleka reminiscencija i podsećanje na svoje uzore- prolećne izložbe jugoslovenskih umetnika. A u našem bogatom i složenom razvoju umetničkog života , Umetnički paviljon "Cvijeta Zuzorić" je "zadovoljio najglavnije potrebe". Omogućio je da se u poredjenju sa ranijim godinama razvije intezivnija i brojnija izložbena aktivnot i umetnički život u celini. Zato, čini se, da prolećne izložbe jugoslovenskih umetnika predstavljaju u istoriji likovnih umetnosti ovoga podružja raskrsncu sa koje su krenuli i pokrenuli se svi tokovi koji su usmerili umetnički razvoj u sledećem periodu ka uzbudljivim otkrićima i usponu savremenog likovnog stvaralaštva. Momčilo Pavlović Beograd, maj 2002.